دوشنبه  23  تیر  1399
Print Short Link
Zoom In
Zoom Out
اختران سپهر فرهنگ و تمدن اسلام و ایران

ابراهیم بن سِنان؛ مردی که از ساعت گفت و نوشت

جمعه 02 خرداد 1399 ساعت 11:30
ابواسحاق ابراهیم بن سنان حرّانی (296-335ق) پزشک، ریاضی‌دان و منجم صابئی‌مذهب است.

گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری آنا- بارها شنیده‌ایم که گذشته چراغ راه آینده است. این چراغ روشنگر مسیری است که به ساختن بنای تمدن ایرانی اسلامی می‌انجامد. چراغی که انوار روشنگرش حاصل تلاش صدها حکیم، هنرمند و فیلسوف مسلمان است که از قرن‌ها پیش خشت‌به‌خشت این بنای سترگ را روی هم گذاشته‌اند.

با شما مخاطب گرامی قراری گذاشته‌ایم تا هر روز به بهانه عددی که تقویم برای تاریخ آن روز به ما نشان می‌دهد، به زندگی یکی از مشاهیر و بزرگان تاریخ کهن ایران و اسلام مختصر اشاره‌ای کنیم تا بتوانیم پس از یک سال، با این انوار روشنگر چراغ تمدن و فرهنگ آشنا شویم. به این منظور هر روز صبح، بخشی از تاریخ کهن خود و افتخارات آن را مرور خواهیم کرد.

برای خوشه‌چینی از این خرمن دانش و فرهنگ، جلد اول کتاب «تقویم تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران» تألیف دکتر علی‌اکبر ولایتی که به سال ۱۳۹۲ در انتشارات امیرکبیر به زیور طبع آراسته شده، بهره برده‌ایم.

ابواسحاقابراهیم بن سنان  حرّانی (296-335ق) پزشک، ریاضی‌دان و منجم صابئی‌مذهب است.

از زندگانی او اطلاع چندانی در دست نیست؛ اما می‌دانیم که در بغداد متولد شد و در همان‌جا پرورش یافت. پدرش، سنان بن ثابت و جدش، ثابت بن قره هر دو از ریاضی‌دانان و پزشکان مشهورر زمان خود بوده‌اند. ابراهیم نزد پدر و استادان دیگر به تحصیل علم پرداخت و آثار متعددی تألیف کرد که موجب شهرت فراوان او در ریاضیات و نجوم شد.

بررسی آثار او نشان می‌دهد که دیدگاهی انتقادی به تحقیقات گذشتگان داشته و دارای استقلال فکری بوده است. روش جدیدی که وی در تربیعِ سهمی ابداع کرد و نیز کار او در مورد ساعت‌های آفتابی و نگاه انتقادی‌اش به نظریات بطلمیوس و ارسطو گواه همین امر است. ابراهیم بن سنان اولین کسی است که درباره ساعت استوایی بحث کرد. قدیمی‌ترین اثبات موجود برای انحنای خطوط ساعتی نیز از اوست.

ابن سنان در 335ق، در 39 سالگی، بر اثر بیماری کبدی درگذشت.

برخی از آثار و مقالات علمی ابن سنان عبارت‌اند از:

آثار چاپ شده و خطی:

1. المقالة فی رسم القطوع الثلاثة، درباره ترسیم مقاطع مخروطی از طریق نقطه‌یابی با خط‌کش و پرگار. از این اثر نسخ خطی متعددی در دست است. در این مقاله درباره روش ترسیم سهمی، بیضی و سه روش ترسیم هذلولی به دقت بحث شده است. مقاطع مخروطی در ساختن آینه‌های سوزان، ساعت‌های آفتابی و وسایلی از این دست کاربرد داشته است.

2. رسالة مساحة قطع المخروط المکافی، درباره تربیع سهمی یا تراز یافتن مساحت محصور بین قوسی از سهمی و وتر واصل بین دو انتهای قوس است. این رساله در 1366ق/1947م، در حیدرآباد دکن، به چاپ رسید. در این رساله قضیه ارشمیدس به به شکل جدیدی اثبات شده است.

3. رساله آلات الاظلال، درباره سایه‌ها که در آن در مورد ساعت‌های آفتابی نیز بحث شده است. این کتاب در دو بخش دارد.

4. کتاب فی حرکات‌الشمس، این اثر درباره نور، سایه، تاریکی و برخی مسائل اپتیک هواشناسی، اجسام منیر و مستنیر، چگونگی نورپذیری و انعکاس و انکسار و انحراف شعاع به هنگام برخورد با اجسام است. این اثر در ضمن رسایل ابن سنان، در 1366ق/1947م، در حیدرآباد دکن به چاپ رسیده است.

5. رسالة فی الهندسة و النجوم، این رساله در 1366ق/1947م در حیدرآباد دکن منتشر شده است.

آثار منسوب به او:

1. کتاب فیما کان بطلمیوس القلوذی استعمله علی سبیل التساهل فی استخراج اختلافات زحل و المریخ و المشتری، درباره اموری است که بطلمیوس در تعیین اختلافات حرکات زحل، مریخ و مشتری به تساهل به کار گرفته است؛

2. کتاب فی الدّوائرالمتماسّة؛

3. کتاب اغراض کتاب المجلسطی؛

4. کتاب ما وجد من تفسیره للمقالة الاولی من المخروطات، که تفسیری بر مقاله اول از مخروطات آپولونیوس است؛

5. زبدة الحکم، در فلسفه؛

6. حفظ الصحة، در شیوع امراض وبائیه؛

7. رساله در حبوب مسهله.

انتهای پیام/4104/

http://ana.ir/i/489469
«ابوکامل» مصری و معادلات ریاضی

«ابوکامل» مصری و معادلات ریاضی

«ابن‌فلّوس»؛ فقیه ریاضیدان

«ابن‌فلّوس»؛ فقیه ریاضیدان

«ابوزین کحّال»؛ طبیب مسلمان که 5 قرن پیش از شرایط جراحی نوشت

«ابوزین کحّال»؛ طبیب مسلمان که 5 قرن پیش از شرایط جراحی نوشت

«ابن اَحْمَر»؛ فقیه شاعری از اندلس

«ابن اَحْمَر»؛ فقیه شاعری از اندلس

«ابن‌اسفندیار»؛ راوی تاریخ طبرستان

«ابن‌اسفندیار»؛ راوی تاریخ طبرستان

«اَبدالِ چِشْتی»؛ عارفی که از 13‌سالگی اهل عرفان و ریاضت بود

«اَبدالِ چِشْتی»؛ عارفی که از 13‌سالگی اهل عرفان و ریاضت بود

«اسیری لاهیجی»؛ عارف ارادتمند اهل بیت (ع)

«اسیری لاهیجی»؛ عارف ارادتمند اهل بیت (ع)

«یعقوب بن ابراهیم»؛ اولین قاضی‌القضات بغداد

«یعقوب بن ابراهیم»؛ اولین قاضی‌القضات بغداد

«اَبدال‌بیگ»؛ صوفی عصر صفوی

«اَبدال‌بیگ»؛ صوفی عصر صفوی

«ابن جزّار»؛ پزشک نیکوکار

«ابن جزّار»؛ پزشک نیکوکار

آصفی هروی؛ غزلسرایی از هرات

آصفی هروی؛ غزلسرایی از هرات

«ابن‌بَوّاب»خوشنویسی که 1000سال پیش 64 نسخه از قرآن را کتابت کرد

«ابن‌بَوّاب»خوشنویسی که 1000سال پیش 64 نسخه از قرآن را کتابت کرد

«ابن اَثیر»؛ مورخی که جنگاور شد

«ابن اَثیر»؛ مورخی که جنگاور شد

«ابن الاُخُوّة» و توجه ویژه به فقه عملی

«ابن الاُخُوّة» و توجه ویژه به فقه عملی

«ابن دُقْماق» فقیهی که با زبان عامیانه می‌نوشت

«ابن دُقْماق» فقیهی که با زبان عامیانه می‌نوشت

ابن‌حُبَیش؛ مورخی از دیار اندلس

ابن‌حُبَیش؛ مورخی از دیار اندلس

میرزا رضی آذربایجانی؛ خوشنویس دربار قاجار

میرزا رضی آذربایجانی؛ خوشنویس دربار قاجار

ابن حُوْقَل؛ جهانگردی که جغرافیدان شد

ابن حُوْقَل؛ جهانگردی که جغرافیدان شد

«ابن اَکفانی»؛ طبیب و جراحی که بر علوم غریبه تسلط داشت

«ابن اَکفانی»؛ طبیب و جراحی که بر علوم غریبه تسلط داشت

ابن تغْری بِرْدی؛ مؤلف ترک‌نژاد اهل قاهره

ابن تغْری بِرْدی؛ مؤلف ترک‌نژاد اهل قاهره